درمان‌های بدون جراحی
بسیاری از دردهای زانو و لگن را می‌توان بدون عمل کنترل کرد. در این صفحه راه‌های رایج، مثل ورزش، کم کردن وزن، وسایل کمکی و تزریق، را می‌خوانید و اینکه چه زمانی باید به عمل فکر کرد.
درمان بدون جراحی یعنی چه؟
یعنی کنترل درد و بهتر کردن حرکت مفصل بدون عمل. برای بیشتر بیماران دچار آرتروز زانو و لگن (آرتروز یعنی ساییده شدن تدریجی غضروف که سطح مفصل را می‌پوشاند)، این مسیر اولین قدم است و گاهی تنها چیزی است که لازم می‌شود.
درمان بدون جراحی غضروف ساییده را به حالت اول برنمی‌گرداند. اما در بسیاری از افراد درد را کم می‌کند، حرکت را بهتر می‌کند و عمل را عقب می‌اندازد یا کلاً لازم نمی‌کند.
برای چه کسانی است؟
- کسانی که تازه دچار درد زانو یا لگن شده‌اند
- بیمارانی که درد دارند ولی ناتوانی‌شان هنوز شدید نیست
- کسانی که به هر دلیل برای عمل مناسب نیستند یا نمی‌خواهند عمل کنند
- بعد از آسیب‌هایی که پزشک تشخیص داده درمان بدون جراحی برایشان کافی است
پزشک بعد از معاینه و تصویربرداری می‌گوید برای شما چه ترکیبی مناسب است. هر بیمار فرق دارد.
درمان‌ها چگونه است؟
راه‌های رایج در منابع پزشکی:
- ورزش و فیزیوتراپی. ورزش‌های کم‌ضربه مثل پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری، همراه با تقویت عضلات اطراف مفصل. عضله‌های قوی بخشی از فشار را از مفصل می‌گیرند. فیزیوتراپ برنامهٔ مناسب شما را می‌نویسد.
- کم کردن وزن. اگر وزنتان بالاست، هر کیلوگرم کمتر یعنی فشار کمتر روی زانو و لگن.
- وسایل کمکی. عصا یا واکر برای کم کردن بار، کفش مناسب یا کفی طبی. بعضی افراد زانوبند هم استفاده می‌کنند. اثر زانوبند برای همه روشن نیست.
- گرما و سرما. کیسهٔ گرم یا سرد می‌تواند موقتاً درد را کم کند. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید.
- داروهای کنترل درد. مسکن‌های خوراکی، موضعی یا کرم‌ها. نوع، مقدار و مدت مصرف را فقط پزشک تعیین می‌کند، چون هر دارو برای هر بیمار عوارض و محدودیت خودش را دارد. بدون نظر پزشک مصرف طولانی نکنید.
- تزریق به مفصل. تزریق بعضی داروها داخل مفصل می‌تواند درد را برای هفته‌ها تا ماه‌ها کم کند. معمولاً وقتی مطرح می‌شود که بقیهٔ روش‌ها کافی نبوده‌اند.
- تغییر فعالیت. پرهیز از کارهایی که مفصل را بیشتر اذیت می‌کنند، مثل دویدن روی سطح سخت، نشستن و بلند شدن زیاد یا بار سنگین.
بعضی روش‌های جراحی کوچک‌تر (مثل آرتروسکوپی یا اصلاح راستای استخوان) هم وجود دارند که جایگزین تعویض مفصل‌اند و برای همه مناسب نیستند. پزشک در صورت لزوم دربارهٔ آن‌ها توضیح می‌دهد.
دوران پیگیری
این درمان‌ها معمولاً نتیجه را در چند هفته تا چند ماه نشان می‌دهند، نه یک‌شبه. لازم است ورزش را ادامه بدهید، وضعیت درد و حرکت را یادداشت کنید و طبق نوبت پیگیری به پزشک سر بزنید. اگر بعد از یک دورهٔ منطقی بهتر نشدید، برنامه را با پزشک بازنگری کنید.
خطرها و محدودیت‌ها
- ورزش یا فعالیت زیاد. ممکن است درد و ورم را بیشتر کند. اگر بعد از ورزش درد شدید یا ورم پیدا کردید، شدت را کم کنید و با فیزیوتراپ یا پزشک مشورت کنید.
- داروها. هر دارو عوارض خودش را دارد (مثلاً بعضی بر معده یا کلیه اثر دارند). به همین دلیل فقط با نظر پزشک مصرف شوند.
- تزریق. ممکن است درد را فقط موقت کم کند و بسیار نادر ممکن است عفونت ایجاد کند.
در منابع آمده که جراحی در تعداد کمی از بیماران آرتروزی لازم می‌شود و ممکن است همهٔ علائم را برطرف نکند.
چه زمانی تماس بگیرید؟
به پزشک مراجعه کنید اگر:
- درد ناگهان خیلی شدید می‌شود یا بعد از زمین خوردن یا ضربه شروع شده
- نمی‌توانید روی پا وزن بیندازید یا مفصل قفل شده
- مفصل ناگهان داغ، قرمز و متورم شده، به‌خصوص همراه با تب
- درد شبانه یا در استراحت بیشتر شده و خواب شما را به هم زده
- پا ضعیف شده یا بی‌حس می‌شود
- ورم و درد یک ساق، همراه با قرمزی (نشانهٔ احتمالی لخته)
اگر درد یا ورم پا همراه با تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسهٔ سینه است، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
درمان بدون جراحی آرتروز را خوب می‌کند؟
آرتروز درمان قطعی ندارد، ولی در منابع آمده که لزوماً با گذشت زمان بدتر نمی‌شود. هدف این درمان‌ها کم کردن درد و ورم و حفظ حرکت است، نه برگرداندن غضروف ساییده.
کدام بهتر است: ورزش یا استراحت؟
ورزش مناسب یکی از مهم‌ترین درمان‌های آرتروز است. ولی ورزش اشتباه یا زیاد می‌تواند به مفصل فشار بیاورد. بهتر است نوع و مقدار را پزشک یا فیزیوتراپ مشخص کند.
تزریق به مفصل بی‌خطر است؟
تزریق هم فایده و هم محدودیت دارد. بعضی تزریق‌ها درد را برای هفته‌ها تا ماه‌ها کم می‌کنند، ولی برای همه مناسب نیستند و تعداد دفعات آن‌ها محدود است. نوع و زمان تزریق را فقط پزشک تعیین می‌کند.
اگر وزنم زیاد است چه کنم؟
وزن اضافه فشار زیادی به زانو و لگن می‌آورد و کم کردن آن می‌تواند درد را کمتر کند. بهتر است با پزشک و کارشناس تغذیه برنامهٔ ایمن و مناسب خودتان را بنویسید.
چه زمانی دیگر بدون جراحی کافی نیست؟
وقتی با وجود درمان‌های بدون جراحی، درد شدید ادامه دارد، شب‌ها یا در استراحت هم درد دارید و راه رفتن و کار روزمره سخت شده است، می‌توان به عمل فکر کرد. این تصمیم را شما و پزشک با هم می‌گیرید.