راهنمای بیمار

در ویزیت اول چه اتفاقی می‌افتد؟

پزشک اول از شما می‌پرسد مشکل از کی شروع شده، چه کارهایی را سخت کرده و تا حالا چه درمانی کرده‌اید. بعد مفصل را معاینه می‌کند: حرکت، ورم، درد و راه رفتن شما را می‌بیند. اغلب عکس رادیوگرافی (ایکس‌ری) لازم است و گاهی آزمایش خون یا ام‌آرآی (تصویربرداری با میدان مغناطیسی که بافت نرم مثل رباط و مینیسک را نشان می‌دهد).

دلیل ندارد که در همین ویزیت دربارهٔ عمل تصمیم بگیرید. ویزیت اول برای شناخت مشکل و گفتگو دربارهٔ راه‌هاست.

چه مدارکی همراه بیاورید؟

• کارت شناسایی و دفترچه یا کارت بیمه (اگر دارید)
• عکس‌ها و گزارش‌های قبلی. رادیوگرافی، ام‌آرآی، سی‌تی‌اسکن، هم خودِ فیلم یا سی‌دی و هم جواب نوشته‌شده. اگر فقط جواب نوشته دارید، همان را بیاورید.
• سوابق درمان. برگهٔ ویزیت‌های قبلی، نتیجهٔ فیزیوتراپی، برگهٔ ترخیص بیمارستان اگر قبلاً عمل شده‌اید
• فهرست داروها. اسم همهٔ داروها، مکمل‌ها و گیاهان، حتی بدون نسخه. بهتر است جعبه‌ها یا عکس برچسب را بیاورید.
• بیماری‌های زمینه‌ای. دیابت، فشار خون، بیماری قلبی، مشکل کلیه یا کبد، مشکل انعقاد خون و هر بیماری دیگر
• حساسیت‌ها. به دارو، ماده‌های ضدعفونی، لاتکس یا چسب
• سابقهٔ عمل‌ها و بیهوشی و هر مشکلی که در آن‌ها داشتید

اگر عکس یا مدرکی ندارید، نگران نباشید. پزشک خودش می‌گوید چه چیزی لازم است.

چه چیزهایی را برای پزشک بنویسید؟

پیش از ویزیت چند خط یادداشت کنید:

• درد دقیقاً کجاست؟ چه زمانی بیشتر می‌شود (پله، راه رفتن، شب، بلند شدن از صندلی)؟
• از کی شروع شده؟ ضربه یا آسیبی پیش از آن بوده؟
• چقدر راه می‌روید؟ آیا عصا یا واکر لازم دارید؟
• تا حالا چه کرده‌اید و چه نتیجه‌ای داشته (فیزیوتراپی، دارو، تزریق)؟
• چه کارهایی برایتان مهم است (باغبانی، نماز و نشستن، پله‌های خانه، ورزش، بغل کردن نوه)؟

اهداف خودتان را بگویید. درمان خوب با زندگی شما جور است، نه فقط با عکس رادیوگرافی.

چه سؤال‌هایی بپرسید؟

• مشکل من دقیقاً چیست و چه چیزی باعث آن شده؟
• گزینه‌های درمان من چیست؟ همهٔ آن‌ها را با فایده و خطر بگویید.
• اگر فعلاً عمل نکنم چه می‌شود؟
• اگر عمل لازم باشد، چه زمانی؟ چه مدت بستری می‌شوم و بهبودی چقدر طول می‌کشد؟
• پیش از عمل چه کارهایی باید بکنم (آزمایش، قطع بعضی داروها، ترک سیگار)؟
• هزینه و پوشش بیمه چگونه است؟

بهتر است همراهتان هم باشد. یکی از فرزندان یا آشنایان می‌تواند نکته‌ها را یادداشت کند و بعداً به شما یادآوری کند.

چند نکته

• لباس راحت بپوشید که زانو یا لگن به‌راحتی دیده شود.
• اگر دارویی مصرف می‌کنید که ممکن است ربطی به درمان داشته باشد (مثلاً داروهای رقیق‌کنندهٔ خون)، حتماً بگویید. بدون نظر پزشک چیزی را قطع نکنید.
• اگر چیزی را متوجه نشدید، دوباره بپرسید. سؤال تکراری مزاحمت نیست.

اینکه چه آزمایش و چه درمانی برای شما لازم است، پزشک پس از معاینه تعیین می‌کند.

چرا آمادگی مهم است؟

بدنی که قبل از عمل آماده‌تر باشد، معمولاً بعد از عمل راحت‌تر بهبود پیدا می‌کند. آمادگی از چند هفته قبل شروع می‌شود. دستور دقیق را همیشه جراح و تیم بیهوشی می‌دهند و اگر با این صفحه فرق داشت، دستور آن‌ها را اجرا کنید.

بررسی سلامت عمومی

چند هفته پیش از عمل، پزشک عمومی یا متخصص داخلی وضع کلی شما را بررسی می‌کند. هدف این است که ببینند بدنتان برای بیهوشی و عمل آماده است یا نه. ممکن است این‌ها خواسته شود:

• آزمایش خون و ادرار
• نوار قلب
• عکس قفسهٔ سینه

نتیجه را به جراح می‌دهند. اگر بیماری مزمن دارید، مثل دیابت، فشار خون یا بیماری قلبی، لازم است پیش از عمل کنترل خوبی داشته باشد.

داروها

• فهرست کامل داروها و مکمل‌هایتان را، با نام و تعداد مصرف، تهیه و به جراح و پزشک بیهوشی بدهید. این شامل ویتامین‌ها و داروهای گیاهی هم هست.
• بعضی داروها را باید چند روز یا یک تا دو هفته پیش از عمل قطع یا عوض کرد. بعضی (مثل داروهای رقیق‌کنندهٔ خون، داروهای دیابت و کورتون‌ها) نیاز به برنامهٔ مخصوص قبل و بعد از عمل دارند.
• هیچ دارویی را خودسرانه قطع یا شروع نکنید. پزشک می‌گوید کدام را و کی.

دندان، پوست و عفونت

عفونت در جای دیگر بدن می‌تواند به مفصل جدید برسد. برای کم کردن این خطر:

• کارهای دندان‌پزشکی مهم (کشیدن دندان، درمان لثه) را مدتی قبل از عمل انجام دهید. تا چند هفته بعد از عمل هم به دندان‌پزشکی نروید و حتی جرم‌گیری را عقب بیندازید، مگر پزشک اجازه دهد.
• هر خراش، زخم، جوش یا عفونت پوستی روی پای عمل‌شده را به جراح بگویید. عفونت پوستی ممکن است عمل را به تأخیر بیندازد.
• شب قبل از عمل دوش بگیرید. اگر جراح صابون ضدعفونی توصیه کرده، همان را به کار ببرید.
• ناحیهٔ عمل را خودتان تراش ندهید. اگر لازم باشد بیمارستان انجام می‌دهد.

سیگار، تغذیه و وزن

• سیگار گردش خون را بدتر می‌کند، ترمیم را کند می‌کند و ممکن است خطر عفونت را بیشتر کند. حتی کم کردن یا ترک سیگار از چند هفته قبل کمک می‌کند. از پزشک بخواهید در ترک کمک‌تان کند.
• غذای متعادل بخورید. اگر وزن اضافه دارید، پزشک ممکن است کم کردن آن را پیشنهاد کند، چون وزن بیشتر فشار بیشتری به مفصل جدید می‌آورد. برنامهٔ کاهش وزن را با پزشک تنظیم کنید و رژیم شدید نگیرید.
• مصرف الکل را دست‌کم دو روز پیش از عمل کنار بگذارید و هر ماده‌ای که مصرف می‌کنید را به پزشک بگویید.

ورزش پیش از عمل

اگر پزشک اجازه داده، ورزش‌های سبک پیش از عمل کمک می‌کند. مثلاً تقویت بالاتنه (برای استفاده از واکر یا عصای زیر بغل) و حرکت‌های ساده برای عضلات ران. حرکت‌هایی را که بعد از عمل لازم می‌شود، از قبل از فیزیوتراپ یاد بگیرید تا بعد از عمل غریبه نباشند. مقدار و نوع ورزش را فیزیوتراپ یا جراح تعیین می‌کند.

روز قبل و روز عمل

• دستور ناشتا بودن را (از چه ساعتی نخورید و ننوشید) دقیق رعایت کنید.
• بپرسید صبح عمل کدام داروها را بخورید.
• تلفن و نشانی را برای همراه بنویسید و تعیین کنید چه کسی با شما بیاید و بعد از عمل کنارتان بماند.
• این‌ها را همراه ببرید: کارت شناسایی و بیمه، فهرست داروها، داروهای همیشگی (طبق دستور)، دمپایی ضدلیز و راحت، لباس گشاد برای برگشت به خانه، عینک، دندان مصنوعی و جعبهٔ آن‌ها. پول و جواهر را در خانه بگذارید.
• قبل از رفتن از سلامت پوست و نبودن تب یا سرماخوردگی مطمئن شوید. اگر بیمار شدید، پیش از عمل به جراح خبر بدهید.

بعد از عمل چه خواهد بود؟

با تیم درمان گفتگو کنید که چند روز بستری می‌شوید، فیزیوتراپی کی شروع می‌شود و در خانه چه کمکی لازم دارید. برای آماده کردن خانه به صفحهٔ «آماده کردن خانه» مراجعه کنید.

اینکه کدام آزمایش و کدام آمادگی برای شما لازم است، به وضعیت شما و برنامهٔ جراح بستگی دارد.

چرا پیش از عمل؟

بعد از عمل، چند هفته راه رفتن با واکر یا عصا و کمک همراه لازم است. اگر خانه را قبل از عمل آماده کنید، بعد از برگشت لازم نیست با درد و خستگی جابه‌جایی وسایل را انجام دهید. بیشتر این کارها ساده‌اند و می‌شود به خانواده سپرد.

چیدمان خانه

• همه چیز در یک طبقه. اگر می‌شود، چند هفتهٔ اول اتاق خواب، دستشویی و آشپزخانه را در یک طبقه نگه دارید تا کمتر از پله بالا و پایین بروید. اگر خانه پله دارد، بپرسید چطور از پله استفاده کنید. مثلاً معمولاً پای سالم را اول بالا می‌برند و پای عمل‌شده را اول پایین می‌آورند. فیزیوتراپ نشان‌تان می‌دهد.
• راه را باز کنید. فرش‌های کوچک را جمع کنید، سیم‌ها را کنار دیوار ببرید و مسیر راه رفتن را خالی نگه دارید. زمین خوردن در هفته‌های اول بزرگ‌ترین خطر است.
• وسایل در دسترس. چیزهایی که زیاد استفاده می‌کنید (دارو، تلفن، عینک، کنترل تلویزیون، لیوان) را در ارتفاع کمر تا شانه بگذارید که لازم نباشد خم شوید یا دست دراز کنید.
• نور کافی. مخصوصاً شب در مسیر دستشویی چراغ کم‌نور بگذارید.
• صندلی مناسب. صندلی محکم و نسبتاً بلند، با دسته، که بلند شدن از آن آسان باشد. در منابع برای زانو صندلی با ارتفاع حدود ۴۵ تا ۵۰ سانتی‌متر (۱۸ تا ۲۰ اینچ) همراه با زیرپایی پیشنهاد شده است. برای لگن، صندلی بلند و بدون نشستن عمیق بهتر است. ارتفاع و نوع مناسب را جراح یا فیزیوتراپ می‌گوید.

حمام و دستشویی

• روکش ضدلغزش در حمام و کف دوش
• دستگیره روی دیوار کنار توالت و دوش (نصب محکم، نه حوله‌آویز)
• صندلی دوش و در صورت لزوم توالت‌فرنگی بلندکننده (رایزر)
• دوش دستی که بتوانید نشسته استفاده کنید

اگر بعد از عمل پانسمان دارید، دوش گرفتن باید طبق دستور تیم درمان باشد.

وسایل کمکی

چند وسیلهٔ ساده کار را راحت می‌کند:

• واکر، عصای زیر بغل یا عصا. پیش از عمل امتحانشان کنید و ببینید می‌توانید با آن‌ها در خانه و از درها بگذرید یا نه. اندازهٔ درست را فیزیوتراپ تعیین می‌کند.
• وسیلهٔ برداشتن اشیای کف زمین (دست‌بلندکن)
• شوهورن بلند (پاشنه‌کش دسته‌بلند) و جورابپوش، مخصوصاً بعد از لگن که خم شدن محدود است
• ساک یا کیف با جیب بزرگ که دست‌ها آزاد بماند
• زیرپایی، برای بالا نگه داشتن پا

غذا و کارهای روزمره

• یکی دو هفته قبل از عمل از غذاهای ساده دو برابر بپزید و نیمی را در فریزر بگذارید. یا غذای آماده تهیه کنید.
• خرید لازم (مواد غذایی، شوینده، دستمال، دارو) را از قبل انجام دهید.
• ظرف‌ها و وسایل آشپزخانه را در دسترس بگذارید.
• برای چند هفته نیاز به کمک در آشپزی، خرید، حمام و لباس‌شویی را در نظر بگیرید و با خانواده تقسیم کنید.

همراه و کمک

• بهتر است یکی از اعضای خانواده یا آشنایان چند روز اول بعد از ترخیص کنارتان بماند. اگر تنها زندگی می‌کنید، از مدت‌ها قبل برنامه‌اش را بریزید.
• اگر این کمک ممکن نیست، از بیمارستان یا مددکار دربارهٔ مراکز نقاهت یا پرستاری در منزل بپرسید.
• ترتیب رفت‌وآمد را بدهید. تا چند هفته نمی‌توانید خودتان رانندگی کنید.
• اگر شاغل هستید، پیش از عمل دربارهٔ مرخصی و برنامهٔ برگشت به کار با کارفرما صحبت کنید.

پیش از ترخیص بپرسید

• فیزیوتراپی در خانه یا سرپایی از چه زمانی؟
• چه چیزهایی نباید انجام دهم (مثلاً بعد از لگن، پا انداختن روی پا یا خم شدن بیش از حد)؟
• به چه کسی و با چه شماره‌ای زنگ بزنم؟

دستور جراح شما مهم‌تر از هر فهرست عمومی است. توصیه‌ها به نوع عمل و روش جراح بستگی دارد.

قاعدهٔ اصلی

دستور جراح و پرستار شما، دربارهٔ پانسمان و دوش گرفتن، بر هر نوشتهٔ عمومی مقدم است. روش بستن زخم، نوع پانسمان و بخیه در هر بیمار فرق می‌کند. این صفحه فقط اصول کلی را می‌گوید.

اصول کلی مراقبت

• دست‌ها را بشویید. پیش از لمس پانسمان یا زخم، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. همراهتان هم همین‌طور.
• زخم را خشک نگه دارید. در منابع آمده که زخم تا زمانی که کامل بسته نشده باید خشک بماند. دوش گرفتن، پوشاندن زخم و زمان آن را پزشک می‌گوید. نشستن در وان و استخر تا اجازهٔ پزشک ممنوع است.
• پانسمان. در یکی از منابع پانسمان حدود هفت تا ده روز روی زخم می‌ماند. هرگز بدون دستور پانسمان را عوض نکنید یا خودتان کرم و پماد روی زخم نمالید.
• دست نزنید. دانه‌ها، بخیه‌ها و دلمه را نکنید.
• بخیه یا کلیپس. زمان باز کردن آن بسته به نوع عمل فرق می‌کند: در منابع بعد از لگن حدود دو هفته، بعد از زانو چند هفته و در یک منبع حدود ده روز آمده است. بخیه‌های داخل پوست که خودبه‌خود جذب می‌شوند، نیاز به باز کردن ندارند. پزشک می‌گوید کی و کجا باز شوند.
• لباس. لباس نرم و گشاد نخی که به زخم نمالد.
• ورم و کبودی. معمولاً در هفته‌های اول ورم و کبودی دور زخم و پا طبیعی است و ممکن است ماه‌ها ورم کمی بماند. بالا نگه داشتن پا و یخ (روی پارچه، نه مستقیم روی پوست) به دستور تیم درمان کمک می‌کند.

چه چیزی طبیعی است؟

• کمی قرمزی خفیف، گرمی و حساسیت اطراف زخم در روزهای اول
• ورم و کبودی پا و مچ
• کمی ترشح شفاف یا کمی خونی در روزهای اول (اگر زیاد نبود)
• بی‌حسی یا مورمور اطراف برش

اگر نمی‌دانید طبیعی است یا نه، با تیم درمان تماس بگیرید. مزاحم نیستید.

نشانه‌های عفونت

عفونت می‌تواند در زخم یا عمیق‌تر، دور پروتز، رخ دهد. با پزشک یا مرکز درمان زود تماس بگیرید اگر:

• تب حدود ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز یا احساس گرما و سرمای ناگهانی دارید
• قرمزی، داغی، درد یا ورم دور زخم زیاد می‌شود یا بهتر نمی‌شود
• از زخم ترشح، چرک یا بوی بد خارج می‌شود
• لبه‌های زخم باز می‌شود
• درد مفصل بیشتر می‌شود و در استراحت هم ادامه دارد

عفونت زود تشخیص داده‌شده معمولاً راحت‌تر درمان می‌شود. دیر کردن کار را سخت‌تر می‌کند. درمان را پزشک تعیین می‌کند و خودتان آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید.

لخته را هم فراموش نکنید

در هفته‌های بعد از عمل، علاوه بر زخم، ساق‌ها را هم هر روز نگاه کنید. درد گرفتگی‌مانند، ورم تازه یا بدتر شونده، قرمزی یا حساسیت ساق می‌تواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد. جزئیات این نشانه‌ها در صفحهٔ «کی فوری تماس بگیرم؟» آمده است.

بعد از بهبود زخم

• از آفتاب مستقیم روی جای زخم دوری کنید و در صورت نظر پزشک از ضدآفتاب استفاده کنید.
• جای زخم ممکن است مدتی برجسته یا کمی رنگی باشد. این معمولاً به‌مرور بهتر می‌شود.
• اگر پروتز دارید، بعداً پیش از هر درمان دندان‌پزشکی یا عمل دیگر به پزشک بگویید. پزشک تصمیم می‌گیرد آیا آنتی‌بیوتیک پیشگیری لازم است.

چرا حرکت مهم است؟

بعد از تعویض مفصل، ورزش و راه رفتن منظم بخش اصلی برنامهٔ درمان است. این کارها قدرت و حرکت مفصل را برمی‌گردانند، گردش خون پا را بهتر می‌کنند و خطر لختهٔ خون را کم می‌کنند. بهبود کامل ممکن است ماه‌ها طول بکشد. هر روز را با روز قبل مقایسه کنید، نه با بیمار دیگر.

قبل از انجام هر ورزشی، آن را با جراح یا فیزیوتراپ هماهنگ کنید. حرکت و میزان فشار روی پا برای هر بیمار فرق می‌کند.

هفتهٔ اول

• حرکت مچ پا. مچ را بالا و پایین ببرید و بچرخانید (به آن «پمپ مچ پا» می‌گویند). این حرکت ساده جریان خون را بهتر می‌کند. در منابع آمده تا بهبود کامل ادامه می‌یابد.
• راه رفتن کوتاه. با واکر یا عصای زیر بغل و کمک فیزیوتراپ. تیم درمان می‌گوید چه مقدار وزن روی پای عمل‌شده بیندازید.
• حرکت‌های ابتدایی. خم و راست کردن زانو، سفت کردن عضلهٔ ران و باسن، بالا بردن پا. فیزیوتراپ دقیقاً نشان می‌دهد.
• تنفس عمیق. نفس‌های عمیق منظم به ریه‌ها کمک می‌کند.
• پله. برای بالا رفتن معمولاً پای سالم اول و برای پایین آمدن پای عمل‌شده اول. از نرده کمک بگیرید.

هفته‌های بعد

• ورزش روزانه. در منابع آمده که چند وقت اول ممکن است روزی دو تا سه بار و هر بار ۲۰ تا ۳۰ دقیقه ورزش لازم باشد. برنامهٔ دقیق را فیزیوتراپ تعیین می‌کند.
• راه رفتن. مدت و فاصله را کم‌کم بیشتر کنید. بعد از مدتی ممکن است از واکر به عصا یا یک عصای زیر بغل بروید. در منابع این تغییر معمولاً بعد از چند هفته است و باید جراح یا فیزیوتراپ تأیید کند.
• تقویت. حدود هفتهٔ چهارم تا ششم، ورزش با کش یا وزنهٔ سبک و دوچرخهٔ ثابت با مقاومت کم ممکن است شروع شود، آن هم فقط با اجازه.
• ورزش‌های فیزیوتراپی را دست‌کم دو ماه ادامه دهید. بعد از آن هم راه رفتن منظم و ورزش‌های سبک کمک می‌کند قدرت حفظ شود.

بعد از چند ماه

• ورزش‌های کم‌ضربه، مثل پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری، گلف و رقص، معمولاً مناسب‌اند.
• دویدن، پریدن و ورزش‌های پرضربه را معمولاً توصیه نمی‌کنند، مگر جراح اجازه دهد.
• هیچ ورزش جدیدی را بدون تأیید پزشک شروع نکنید.

احتیاط‌ها

• زمین نخورید. سقوط از خطرناک‌ترین اتفاق‌های این دوران است. کفش بسته و ضدلغزش بپوشید، از وسیلهٔ کمکی استفاده کنید و عجله نکنید.
• بیش از حد نکنید. سخت‌گیری زیاد ممکن است ورم و درد را بیشتر کند. در منابع آمده «زیاد و زود» نکنید و روزهای خوب و بد را در نظر بگیرید.
• بعد از لگن. معمولاً چند هفتهٔ اول (در منابع حدود شش تا هشت هفته) نباید پا را روی پا بیندازید، زانو را بالاتر از لگن ببرید، بیش از حد به جلو خم شوید یا پا را شدید به داخل یا بیرون بچرخانید. جزئیات به روش عمل بستگی دارد و جراح یا فیزیوتراپ فهرست را می‌دهد.
• بعد از زانو. تا اجازه نگرفته‌اید روی زانوی عمل‌شده زانو نزنید و پای عمل‌شده را بلند نگه‌دارید تا ورم کم شود.
• درد و ورم بعد از ورزش. پا را بالا نگه دارید و طبق دستور یخ بگذارید (روی پارچه، نه مستقیم روی پوست). اگر کم نشد، به پزشک خبر بدهید.

رانندگی، کار و مسافرت

• رانندگی. معمولاً وقتی مسکن‌های قوی را قطع کرده‌اید و قدرت و واکنش پا برگشته. در منابع برای زانو حدود چهار تا شش هفته آمده است. جراح اجازه می‌دهد.
• کار. بسته به نوع کار از چند هفته تا چند ماه. در یک منبع بین شش تا دوازده هفته آمده است.
• سفر هوایی. پیش از پرواز با پزشک مشورت کنید، چون نشستن طولانی خطر ورم و لخته را بیشتر می‌کند.
• فرودگاه. پروتز ممکن است دستگاه فلزیاب را به صدا درآورد. به مأمور بگویید.

چه زمانی خبر بدهید؟

• ورم یا درد ناگهان بیشتر شد یا بعد از استراحت هم کم نشد
• پا نمی‌تواند وزن را تحمل کند
• حرکت مفصل به‌جای بهتر شدن بدتر شد
• تب، قرمزی یا ترشح زخم
• درد گرفتگی‌مانند یا ورم تازه در ساق

اگر ورم پا همراه با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه است، با ۱۱۵ تماس بگیرید.

برنامهٔ ورزشی شما را همیشه جراح و فیزیوتراپ شما مشخص می‌کنند.

پیش از هر چیز

این فهرست جای راهنمایی تیم درمان شما را نمی‌گیرد. پیش از ترخیص از جراح یا پرستار بپرسید:

• در چه علائمی با چه کسی و چه شماره‌ای تماس بگیرم؟
• در ساعات غیراداری با چه کسی تماس بگیرم؟
• در چه حالتی مستقیم به اورژانس بروم؟

شماره‌ها را روی گوشی و یک کاغذ کنار تخت بنویسید. اگر نگران بودید، تماس بگیرید؛ مزاحم نیستید.

فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید

اگر یکی از این حالت‌ها را دارید، معطل نکنید. خودتان رانندگی نکنید و از کسی بخواهید شما را ببرد یا آمبولانس خبر کنید:

• تنگی نفس ناگهانی
• درد ناگهانی قفسهٔ سینه، به‌خصوص اگر هنگام سرفه یا نفس کشیدن بدتر شود
• سرفهٔ خونی
• ضربان قلب خیلی تند، سرگیجهٔ شدید یا غش
• گیجی، ضعف ناگهانی یک طرف بدن یا اختلال گفتار
• خونریزی زیاد که با فشار بند نمی‌آید
• ورم و درد ساق همراه با تنگی نفس یا درد سینه

چرا مهم است؟ لخته‌ای که در رگ‌های پا درست می‌شود ممکن است به ریه برود. به این حالت آمبولی ریه می‌گویند و می‌تواند جان را به خطر بیندازد. اگر نشانه‌های بالا را دیدید، منتظر ساعت کار مطب نمانید. هنگام رفتن، داروهایی که مصرف می‌کنید را همراه ببرید.

همان روز با پزشک یا مرکز درمان تماس بگیرید

نشانه‌های عفونت

عفونت می‌تواند در زخم یا دور پروتز باشد. اگر یکی از این‌ها را دارید، همان روز خبر بدهید:

• تب حدود ۳۸ درجه یا بالاتر، لرز یا عرق سرد
• قرمزی، داغی یا ورم زیادشونده دور زخم
• ترشح، چرک یا بوی بد از زخم یا باز شدن لبهٔ زخم
• درد مفصل که بیشتر می‌شود و در استراحت هم هست
• احساس کلی بدحالی بعد از عمل

عفونت زود تشخیص داده‌شده راحت‌تر درمان می‌شود. اگر ممکن است عکس از زخم بگیرید و به تیم درمان نشان دهید.

نشانه‌های لختهٔ خون در پا (ترومبوز وریدی عمقی)

در هفته‌ها بعد از عمل مفصل یا بی‌حرکتی طولانی، خطر لخته بیشتر است. اگر در یک پا (معمولاً ساق یا ران) دیدید:

• درد ضربان‌دار یا گرفتگی‌مانند که به زخم ربط ندارد
• ورم تازه یا بدتر شونده در ساق، مچ یا پا
• قرمزی یا رنگ تیره‌تر پوست و حساسیت با لمس
• گرمی ساق

همان روز با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس بروید. این را به «فردا» موکول نکنید. اگر همین نشانه‌ها با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه همراه بود، به قسمت قبل (۱۱۵) بروید.

نشانه‌های دیگر

• درد شدیدی که با داروی تجویزشده کنترل نمی‌شود
• ناتوانی ناگهانی در تحمل وزن یا حرکت پا
• بعد از لگن: ناگهان شکل یا طول پا عوض شد، پا به یک طرف چرخید یا ضربهٔ «تق» همراه با درد شدید حس شد (ممکن است مفصل از جا درآمده باشد)
• افتادن یا ضربه به مفصل جدید، حتی اگر ظاهراً مشکلی نیست
• بی‌حسی یا ضعف تازه در پا یا پنجهٔ پا
• سردی، رنگ پریدگی یا کبودی پا
• استفراغ یا ناتوانی در خوردن و آشامیدن
• مشکل در ادرار کردن یا یبوست شدید

چند توصیه

• هر روز زخم و ساق‌ها را نگاه کنید. تغییرات کوچک را زود پیدا می‌کنید.
• حرکت دادن مچ پا و راه رفتن منظم، طبق دستور، به پیشگیری از لخته کمک می‌کند.
• دمای بدن را وقتی احساس بدحالی دارید اندازه بگیرید.
• داروهای رقیق‌کنندهٔ خون را فقط به دستور پزشک مصرف کنید. اگر دچار کبودی یا خونریزی غیرعادی شدید، خبر بدهید.

اگر مطمئن نیستید

اگر نمی‌دانید نشانه‌ای خطرناک است یا نه، تماس بگیرید. پزشک یا پرستار ترجیح می‌دهد یک بار بیهوده خبر بشود تا اینکه یک نشانهٔ جدی دیر گزارش شود.