تعویض مفصل لگن
اگر درد لگن راه رفتن و خواب شما را مختل کرده و درمان‌های دیگر کمک نکرده‌اند، پزشک ممکن است تعویض مفصل را پیشنهاد کند. در این صفحه مراحل، دوران بهبود و مراقبت‌های بعد از عمل را به زبان ساده می‌خوانید.
تعویض مفصل لگن چیست؟
مفصل لگن از نوع «گوی و کاسه» است. سر استخوان ران گِرد است و مثل یک توپ داخل یک فرورفتگی در استخوان لگن می‌نشیند. سطح هر دو را غضروف پوشانده تا روان بچرخند. اگر غضروف بساید (آرتروز)، یا استخوان به دلیل شکستگی یا بیماری دیگر آسیب ببیند، لگن درد می‌گیرد و حرکتش سخت می‌شود.
در تعویض مفصل لگن جراح قسمت آسیب‌دیدهٔ سر استخوان ران و کاسهٔ لگن را برمی‌دارد و به جایش قطعه‌های مصنوعی می‌گذارد. هدف کم کردن درد و بهتر کردن حرکت است.
برای چه کسانی است؟
پزشک ممکن است در این موارد تعویض مفصل را مطرح کند:
- درد لگن که راه رفتن، خم شدن یا بالا رفتن از پله را سخت کرده است
- درد در حال استراحت یا شب‌ها که خواب را به هم می‌زند
- سفتی لگن
- بی‌اثر یا کم‌اثر بودن درمان‌های دیگر، مثل داروهای ضدالتهاب، فیزیوتراپی و عصا یا واکر
سن یا وزن مشخصی برای عمل تعیین نشده است. تصمیم بر پایهٔ درد و ناتوانی گرفته می‌شود. بیشتر بیماران در منابع بین ۵۰ تا ۸۰ سال هستند، اما هر نفر جداگانه ارزیابی می‌شود. معاینه، شرح حال و رادیوگرافی (ایکس‌ری) پایهٔ تصمیم‌اند و گاهی ام‌آرآی هم لازم می‌شود.
پیش از عمل ممکن است آزمایش خون و ادرار، نوار قلب و عکس قفسهٔ سینه بخواهند. کارهای بزرگ دندان‌پزشکی بهتر است پیش از عمل تمام شود. اگر روی پای عمل‌شده عفونت پوستی باشد، ممکن است عمل عقب بیفتد.
عمل چگونه انجام می‌شود؟
با تیم بیهوشی دربارهٔ نوع بیهوشی صحبت می‌کنید: عمومی، یا بی‌حسی نیمه‌تنه. سپس:
- جراح استخوان و غضروف آسیب‌دیده را از سر استخوان ران و کاسهٔ لگن برمی‌دارد.
- قطعه‌های جدید را جا می‌اندازد: یک ساقه در داخل استخوان ران، یک گوی (سر) روی آن، یک کاسه در لگن و معمولاً یک لایهٔ روان‌کننده بین گوی و کاسه.
- ساقه ممکن است با سیمان مخصوص ثابت شود یا طوری جا برود که استخوان به مرور به آن بچسبد.
در منابع پزشکی زمان عمل معمولاً یک تا دو ساعت آمده است. بعد از عمل چند ساعت در بخش ریکاوری می‌مانید تا اثر بیهوشی تمام شود. نوع پروتز و روش عمل را جراح بر پایهٔ وضعیت شما انتخاب می‌کند و باید پیش از عمل از خود او بپرسید.
دوران بعد از عمل
- بیمارستان. بعضی بیماران همان روز مرخص می‌شوند و بعضی دست‌کم یک شب می‌مانند. جراح پیش از عمل برنامه را می‌گوید.
- راه رفتن. زود پس از عمل با واکر، عصای زیر بغل یا عصا شروع می‌شود. به‌تدریج برنامهٔ پیاده‌روی و ورزش‌های لگن را بیشتر می‌کنید.
- پیشگیری از لخته. حرکت دادن مچ پا، راه رفتن زود، جوراب فشاری و گاهی داروی ضدانعقاد استفاده می‌شود. جزئیات را پزشک تعیین می‌کند.
- بخیه. معمولاً حدود دو هفته بعد باز می‌شود. زخم تا بسته شدن کامل باید خشک بماند.
- مراقبت‌های وضعیت بدن. معمولاً در چند هفتهٔ اول (در منابع، برای حدود شش هفته و گاهی تا هشت هفته) باید هنگام نشستن، خم شدن و خوابیدن احتیاط کنید. مثلاً پا را روی پا نیندازید، زانو را بالاتر از لگن نبرید و بیش از حدی که به شما گفته‌اند خم نشوید. فهرست دقیق این احتیاط‌ها به روش عمل بستگی دارد و جراح یا فیزیوتراپ آن را می‌دهد.
- کار روزمره. در منابع، بازگشت به بیشتر فعالیت‌های سبک بین سه تا شش هفته آمده است. تا چند هفته ممکن است برای آشپزی، خرید، حمام و شست‌وشوی لباس کمک لازم داشته باشید.
- ورم و ورزش. ورم خفیف تا متوسط ممکن است سه تا شش ماه بماند. ورزش‌های فیزیوتراپی را دست‌کم دو ماه ادامه دهید.
سرعت بهبود برای هر فرد فرق می‌کند. بهبود کامل ممکن است ماه‌ها طول بکشد.
خطرها
بیشتر بیماران به‌خوبی بهبود پیدا می‌کنند، ولی هر عمل جراحی خطرهایی دارد:
- لختهٔ خون. از شایع‌ترین عارضه‌هاست. اگر به ریه برسد خطرناک است. پیشگیری و آگاهی از نشانه‌ها مهم است.
- عفونت. در منبع آمریکایی عفونت‌های جدی کمتر از ۲ درصد گزارش شده است. عفونت سطحی با درمان خوب می‌شود. عفونت عمیق ممکن است به عمل دوباره نیاز داشته باشد.
- دررفتگی (جا افتادن گوی از کاسه). بیشتر در چند ماه اول رخ می‌دهد و شایع نیست. گاهی با جا انداختن بدون عمل درست می‌شود. اگر تکرار شود ممکن است عمل لازم شود.
- تفاوت طول دو پا. ممکن است کمی تفاوت بماند.
- موارد کم‌پیش‌تر. آسیب به عصب یا رگ، خونریزی، شکستگی استخوان، سفتی، شل شدن یا ساییدگی پروتز و درد ماندگار.
خطر شخصی شما به سن، بیماری‌های زمینه‌ای و وضعیت استخوانتان بستگی دارد. این را باید از پزشک بپرسید.
چه زمانی تماس بگیرید؟
با پزشک یا مرکز درمان زود تماس بگیرید اگر:
- تب حدود ۳۸ درجه یا بالاتر یا لرز دارید
- اطراف زخم قرمز، داغ، دردناک یا متورم شده یا ترشح و چرک دارد
- درد لگن در استراحت هم بیشتر می‌شود
- درد یا حساسیت در ساق که به زخم ربطی ندارد، یا ورم تازه یا بدتر شونده در ران، ساق، مچ یا پا دارید
- پایتان ناگهان شکل یا طول متفاوتی پیدا کرده یا نمی‌توانید روی آن وزن بیندازید (ممکن است مفصل از جا درآمده باشد)
اگر درد پا یا ورم، همراه با تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسهٔ سینه است، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید و خودتان رانندگی نکنید.
برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
با افتادن یا نشستن اشتباه، مفصل جدید از جا درمی‌رود؟
درآمدن مفصل از جا (دررفتگی) ممکن است، به‌خصوص در چند ماه اول که بافت‌ها هنوز در حال ترمیم‌اند، ولی شایع نیست. برای کم کردن خطر، جراح یا فیزیوتراپ دربارهٔ طرز نشستن، خم شدن و خوابیدن توضیح می‌دهد. این توصیه‌ها به روش عمل بستگی دارد.
بعد از عمل یک پایم کوتاه‌تر می‌شود؟
جراح می‌کوشد طول دو پا برابر باشد، ولی گاهی برای پایداری مفصل کمی تفاوت می‌ماند. اگر لازم شود، ممکن است کفی یا ته‌کفش بلندتر کمک کند. دربارهٔ وضعیت خودتان از جراح بپرسید.
بعد از عمل چه زمانی راه می‌روم؟
معمولاً خیلی زود، با واکر، عصای زیر بغل یا عصا و با کمک فیزیوتراپ. میزان وزنی که می‌توانید روی پای عمل‌شده بیندازید را جراح یا فیزیوتراپ تعیین می‌کند.
پروتز لگن چقدر دوام دارد؟
عدد قطعی وجود ندارد. منابع می‌گویند با تعدیل فعالیت، پروتز لگن می‌تواند سال‌های زیادی کار کند. دوام به سن، وزن، میزان فعالیت و کیفیت استخوان بستگی دارد.
چه ورزش‌هایی بعد از عمل مناسب است؟
ورزش‌های کم‌ضربه مثل پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری و رقص معمولاً مناسب‌اند. دویدن و پریدن را معمولاً توصیه نمی‌کنند. هیچ ورزشی را بدون تأیید پزشک شروع نکنید.