آرتروسکوپی (جراحی مفصل با دوربین)

آرتروسکوپی چیست؟

«آرتروسکوپی» یعنی نگاه کردن به داخل مفصل با یک دوربین باریک و درمان مشکل در همان لحظه. جراح چند برش بسیار کوچک (در حد یک سانتی‌متر یا کمتر) روی پوست می‌دهد. از یکی دوربین را وارد می‌کند که تصویر را روی صفحهٔ نمایش می‌اندازد و از بقیه ابزار ریز را وارد می‌کند. چون برش‌ها کوچکند، معمولاً درد و سفتی بعد از عمل کمتر از جراحی باز است.

آرتروسکوپی بیشتر روی زانو انجام می‌شود، ولی برای شانه، لگن، مچ پا و مفصل‌های دیگر هم به کار می‌رود. در این صفحه مثال‌ها بیشتر دربارهٔ زانو است.

برای چه کسانی است؟

پزشک ممکن است آرتروسکوپی را در این موارد پیشنهاد کند، معمولاً وقتی درمان‌های بدون جراحی (استراحت، فیزیوتراپی، داروی ضدالتهاب و تزریق) مشکل را حل نکرده‌اند:

• پارگی مینیسک (مینیسک دو پد غضروفی بین استخوان ران و ساق است که ضربه‌گیر زانو است): برداشتن بخش پاره، ترمیم یا گاهی پیوند
• پارگی رباط صلیبی که باید بازسازی شود (رباط‌ها نوارهایی هستند که استخوان‌ها را کنار هم نگه می‌دارند)
• صاف کردن یا ترمیم غضروف آسیب‌دیده
• برداشتن تکه‌های شل استخوان یا غضروف که داخل مفصل گیر می‌کنند
• برداشتن بافت ملتهب پوشش مفصل
• بعضی مشکل‌های کشکک
• درمان عفونت مفصل

آرتروسکوپی برای همه مناسب نیست. اگر درد شما بیشتر از ساییدگی منتشر غضروف (آرتروز) است، ممکن است این روش کمک چندانی نکند. این را پزشک بعد از معاینه و بررسی تصویربرداری می‌گوید. اگر مطمئن نیستید، می‌توانید از او بپرسید چرا برای شما این روش را پیشنهاد می‌کند و اگر عمل نکنید چه می‌شود.

عمل چگونه انجام می‌شود؟

پیش از عمل ممکن است پزشک عمومی وضع کلی شما را بررسی کند و آزمایش خون یا نوار قلب بخواهد. حتماً فهرست همهٔ داروها و مکمل‌هایتان را به جراح بدهید، چون بعضی باید قبل از عمل قطع شوند. دستور ناشتا بودن را دقیق رعایت کنید.

مراحل کلی:

1. پوست ضدعفونی و پا پوشانده می‌شود. ممکن است برای ثابت نگه داشتن زانو از وسیله‌ای کمک بگیرند.
2. برش‌های کوچک داده می‌شود و با مایع استریل داخل مفصل شسته می‌شود تا دید بهتر شود.
3. جراح ابتدا با دوربین مشکل را می‌بیند. سپس با ابزار ریز می‌تواند بافت را برش بزند، بتراشد، بردارد یا ترمیم کند.
4. برش‌ها با بخیه یا چسب بسته می‌شود و پانسمان نرم می‌گذارند. بعد از ترمیم یا بازسازی ممکن است زانوبند بدهند.

بیشتر عمل‌ها در منابع کمتر از یک ساعت ذکر شده است، ولی بسته به آنچه جراح می‌بیند ممکن است بیشتر طول بکشد. اینکه چه کاری انجام شود، به یافته‌های داخل مفصل بستگی دارد.

دوران بعد از عمل

• همان روز. اغلب بیماران چند ساعت بعد به خانه می‌روند. کسی باید شما را برساند.
• روزهای اول. پا را بالا نگه دارید و طبق دستور پزشک یخ بگذارید (هرگز مستقیم روی پوست نه). بیشتر بیماران اول به عصای زیر بغل نیاز دارند. پزشک می‌گوید کی می‌توانید روی پا وزن بیندازید.
• درد. مقداری درد طبیعی است. نوع و مدت مسکن را پزشک مشخص می‌کند. اگر درد بعد از چند روز شروع به بهتر شدن نکرد، به پزشک خبر بدهید.
• ورزش و فیزیوتراپی. چند هفته ورزش منظم برای برگرداندن حرکت و تقویت عضله لازم است. برنامهٔ فیزیوتراپی معمولاً نتیجه را بهتر می‌کند.
• رانندگی و ورزش. در منابع، رانندگی بعد از عمل کوچک حدود یک تا سه هفته و بازگشت به بیشتر فعالیت‌ها حدود شش تا هشت هفته آمده است. اگر مینیسک ترمیم یا رباط بازسازی شده باشد، بازگشت دیرتر است (بعد از ترمیم مینیسک، توانبخشی در منابع حدود سه تا شش ماه و بعد از برداشتن بخشی از مینیسک بهبودی حدود سه تا شش هفته ذکر شده است).
• تغییر سبک ورزش. بعضی افراد لازم است برای محافظت از مفصل ورزش را عوض کنند، مثلاً دویدن را با شنا یا دوچرخه عوض کنند.

زمان‌ها فقط بازه‌های کلی‌اند. برنامهٔ شما را جراح مشخص می‌کند.

خطرها

عوارض آرتروسکوپی معمولاً کم و خفیف است. ممکن است رخ دهد:

• عفونت
• لختهٔ خون در رگ‌های پا
• سفتی زانو
• خون‌ریزی داخل مفصل
• کبودی و ورم

گاهی بهبود کامل نمی‌شود یا بعداً به درمان گسترده‌تری نیاز پیدا می‌شود. خطر شخصی شما را پزشک با توجه به وضعیت شما می‌گوید.

چه زمانی تماس بگیرید؟

با پزشک تماس بگیرید اگر:

• تب حدود ۳۸ درجه یا بالاتر یا لرز دارید
• محل برش‌ها قرمز، داغ، متورم یا دارای ترشح و چرک شده است
• درد یا ورم زانو بیشتر می‌شود یا بعد از چند روز بهتر نمی‌شود
• درد گرفتگی‌مانند، حساسیت یا ورم تازه در ساق دارید

اگر ورم یا درد پا همراه با تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسهٔ سینه است، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید.

برنامهٔ درمان هر بیمار متفاوت است؛ دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.