بازگشت به ورزش بعد از آرتروسکوپی
کی و چطور بعد از آرتروسکوپی زانو به ورزش برگردیم؟ زمان‌بندی کلی، شرط‌های برگشت و اشتباه‌های رایج را به زبان ساده می‌خوانید.
بعد از آرتروسکوپی (عمل با دوربین) معمولاً درد زود کم می‌شود و آدم احساس می‌کند حالش خوب شده است. همین‌جا بزرگ‌ترین خطر شروع می‌شود: برگشتن زودتر از موعد. این مقاله می‌گوید زمان کلی چقدر است و چه چیزی باید قبل از ورزش برقرار باشد.
زمان‌ها یکسان نیست
مدت بازگشت به ورزش به این بستگی دارد که در داخل زانو چه کاری انجام شده:
- برداشتن بخش پاره‌شدهٔ مینیسک. بهبودی معمولاً کوتاه‌تر است. در منبع حدود سه تا شش هفته آمده است.
- دوختن مینیسک. چون بافت باید جوش بخورد، توانبخشی طولانی‌تر است. در منبع حدود سه تا شش ماه آمده است.
- بازسازی رباط صلیبی. در منبع بیشتر بیماران بین شش تا دوازده ماه به ورزش کامل برمی‌گردند.
- عمل کوچک بدون ترمیم. در منبع حدود شش تا هشت هفته یا زودتر برای بازگشت به بیشتر فعالیت‌ها آمده، ولی این فقط برای مواردی است که ترمیم مینیسک، بازسازی رباط یا ترمیم غضروف انجام نشده است.
این بازه‌ها فقط راهنما هستند. زمان شما را جراح بر پایهٔ نوع عمل و وضعیت زانو تعیین می‌کند. ورزش‌های پرضربه یا کار سنگین ممکن است دیرتر آزاد شوند.
ملاک برگشت، تقویم نیست
ورزش وقتی امن است که بدن آماده باشد، نه فقط وقتی چند هفته گذشته است. در منابع، معیارهای بازگشت این‌هاست:
- بدون درد و بدون ورم
- حرکت کامل زانو (صاف شدن و خم شدن کامل)
- قدرت و استقامت عضلات ران، به‌ویژه عضلهٔ جلوی ران، نزدیک به پای سالم
- تعادل و کنترل حرکت
فیزیوتراپ و جراح می‌توانند با آزمون‌های ساده بررسی کنند که شما به این مرحله رسیده‌اید یا نه.
مراحل کلی
مرحله‌ها در هر بیمار فرق می‌کند، ولی معمولاً چنین ترتیبی دارد:
- هفته‌های اول. کنترل ورم، برگشت حرکت، راه رفتن درست. استراحت، بالا نگه داشتن پا و یخ طبق دستور.
- تقویت. با ورزش‌های فیزیوتراپی، قدرت عضله برمی‌گردد. شنا و دوچرخهٔ ثابت اغلب زودتر آزاد می‌شود.
- ورزش سبک و کنترل‌شده. پیاده‌روی تندتر و حرکت‌های ساده. هنوز پرش و چرخش نه.
- تمرین مخصوص ورزش. حرکت‌های مخصوص رشتهٔ شما (دویدن، تغییر جهت، فرود) با نظارت فیزیوتراپ.
- بازگشت به ورزش. اول تمرین، بعد مسابقه، با افزایش تدریجی.
هر مرحله را وقتی شروع کنید که مرحلهٔ قبل را بدون درد و ورم گذرانده باشید.
اشتباه‌های رایج
- زود برگشتن چون درد ندارم. نبود درد یعنی بافت خوب شده نیست. مینیسک ترمیم‌شده یا رباط تازه ماه‌ها برای جوش خوردن و قوی شدن زمان لازم دارد.
- تمرین نکردن. بدون فیزیوتراپی، عضله ضعیف می‌ماند و خطر آسیب دوباره بالا می‌رود.
- ادامهٔ ورزش با ورم. ورم بعد از ورزش یعنی زانو هنوز آماده نیست. در این حالت بالا نگه دارید، یخ بگذارید و شدت را کم کنید. اگر کم نشد به پزشک خبر بدهید.
- مقایسه با دیگران. دوست شما ممکن است بهبودی متفاوتی داشته باشد.
- قطع کردن دستور پزشک. زانوبند، عصا یا محدودیت‌ها را بدون اجازه کنار نگذارید.
بعضی افراد باید ورزش را عوض کنند
در منبع آمده که بعضی افراد برای محافظت از مفصل لازم است سبک زندگی یا ورزش را عوض کنند. مثلاً از دویدن روی سطح سخت به شنا یا دوچرخه‌سواری بروند. اگر زانوی شما آسیب زیاد یا آرتروز دارد، جراح ممکن است این را پیشنهاد کند. این به معنای شکست نیست، یعنی مفصل شما را حفظ می‌کنید.
چه زمانی خبر بدهید؟
- ورم یا درد زانو ناگهان زیاد شد یا با استراحت هم خوب نمی‌شود
- زانو گیر می‌کند، قفل می‌شود یا خالی می‌کند
- تب، قرمزی یا ترشح در محل برش
- درد گرفتگی‌مانند و ورم تازه در ساق (ممکن است نشانهٔ لخته باشد)
اگر ورم یا درد پا همراه با تنگی نفس یا درد قفسهٔ سینه بود، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
جمع‌بندی
بعد از آرتروسکوپی، با صبر و برنامهٔ درست، بیشتر ورزشکاران به سطح قبلی خود نزدیک می‌شوند. اما زمان دقیق شما به نوع عمل و پیشرفت‌تان بستگی دارد و باید از جراح و فیزیوتراپ بپرسید.