پروتز مفصل چقدر دوام دارد؟
پرسش رایج بیماران و فرزندانشان. این مقاله می‌گوید منابع معتبر چه می‌گویند، چه چیزهایی روی دوام اثر دارد و چرا هیچ عدد قطعی‌ای برای همه درست نیست.
«پروتز چند سال می‌ماند؟» بیشتر بیماران، به‌خصوص اگر هنوز نسبتاً جوان باشند، همین را اول از همه می‌پرسند. صادقانه‌ترین جواب این است: عدد دقیقی برای هر آدم وجود ندارد. ولی می‌شود دید منابع معتبر چه می‌گویند و چه چیزهایی دوام را بیشتر یا کمتر می‌کند.
منابع معتبر چه می‌گویند؟
- انجمن جراحان ارتوپدی آمریکا (AAOS) دربارهٔ زانو می‌نویسد که بیش از ۹۰ درصد پروتزهای امروزی زانو پس از ۱۵ سال هنوز خوب کار می‌کنند. دربارهٔ لگن هم می‌نویسد که با تعدیل فعالیت، پروتز لگن می‌تواند سال‌های زیادی دوام بیاورد.
- سرویس بهداشت بریتانیا (NHS) می‌نویسد که پروتز زانو معمولاً حدود ۲۵ سال دوام می‌آورد و تعویض دوباره زیاد پیش نمی‌آید.
این‌ها آمار گروهی از بیماران‌اند. یعنی می‌گویند «در میان جمع، چند درصد ماندگار بوده‌اند»، نه اینکه «پروتز شما چند سال می‌ماند». ممکن است برای شما کمتر یا بیشتر باشد. نمی‌شود وعده داد.
چرا پروتز کهنه می‌شود؟
پروتز از فلز و پلاستیک ساخته شده است. با هر قدم، سطح پلاستیکی ذره‌ای می‌ساید، مثل لاستیک ماشین. با گذشت سال‌ها ممکن است:
- قطعه‌ها بساید (ساییدگی)
- قطعه‌ها از استخوان جدا شود یا شل شود (شل‌شدگی)
- گاهی عفونت یا شکستگی اطراف پروتز پیش بیاید
اگر ساییدگی یا شل‌شدگی درد بدهد، ممکن است جراح عمل دوم (به آن «ریویژن» می‌گویند) را پیشنهاد کند.
چه چیزهایی دوام را تغییر می‌دهد؟
- وزن. وزن اضافه فشار بیشتری می‌آورد و ساییدگی را زیاد می‌کند.
- میزان و نوع فعالیت. فعالیت زیاد یا پرضربه (دویدن، پریدن) ساییدگی را سریع‌تر می‌کند. فعالیت کم‌ضربه (پیاده‌روی، شنا، دوچرخه، رقص) برای پروتز مناسب‌تر است.
- سن در زمان عمل. کسی که جوان‌تر عمل می‌کند مدت بیشتری از پروتز استفاده خواهد کرد و ممکن است در طول عمر یک بار نیاز به تعویض دیگر پیدا کند.
- کیفیت استخوان و بیماری‌های زمینه‌ای. مثل پوکی استخوان یا دیابت.
- عفونت. عفونت می‌تواند پروتز را زودتر خراب کند.
- نوع پروتز و دقت جا انداختن آن. این به تصمیم و تجربهٔ جراح و وضعیت استخوان شما بستگی دارد. دربارهٔ آن باید از جراح خودتان بپرسید.
چه کار می‌توانم بکنم؟
- به توصیه‌های ورزش و فعالیت جراح عمل کنید.
- وزن مناسب را حفظ کنید.
- زمین نخورید. در خانه و بیرون مراقب باشید.
- هر عفونت جدی در بدن (مثل دندان یا پوست) را زود درمان کنید و پیش از کارهای دندان‌پزشکی بگویید پروتز دارید. پزشک تصمیم می‌گیرد آیا آنتی‌بیوتیک پیشگیری لازم است.
- حتی اگر مفصل خوب است، طبق برنامهٔ جراح برای معاینه و عکس پیگیری بروید. بعضی مشکل‌ها قبل از درد شروع می‌شوند.
- اگر درد جدید، لنگیدن، سست شدن یا ورم پیدا کردید، منتظر نمانید و خبر بدهید.
اگر جوان هستم چه؟
اگر جوان‌تر هستید، جراح ممکن است راه‌های دیگری را پیش از تعویض مفصل مطرح کند یا درباره‌ی نوع پروتز و فعالیت آینده‌تان بیشتر گفتگو کند. این تصمیم کاملاً شخصی است و باید در گفتگو با جراح اتخاذ شود.
جمع‌بندی
پروتز برای بسیاری از بیماران سال‌های زیاد خوب کار می‌کند، ولی «چند سال» برای هر نفر فرق می‌کند. به‌جای نگرانی از عدد، به چیزهایی که می‌توانید کنترل کنید فکر کنید: وزن، فعالیت مناسب، پیگیری و خبر دادن به‌موقع. برای پاسخ دربارهٔ وضعیت خودتان با پزشک صحبت کنید.