زانودرد حتماً عمل لازم دارد؟
بیشتر زانودردها به عمل نمی‌رسند. این مقاله می‌گوید چه علتی پشت درد است، پیش از عمل چه راه‌هایی هست و چه نشانه‌هایی پزشک را به فکر جراحی می‌اندازد.
«دکتر گفته باید عمل کنی.» یا «زانوم صدا می‌دهد، حتماً باید عمل کنم؟» این جمله‌ها را زیاد می‌شنویم. جواب کوتاه این است: نه همیشه. زانودرد دلیل‌های زیادی دارد و درمانش هم فقط عمل نیست.
زانودرد از کجا می‌آید؟
چند علت شایع:
- آرتروز. غضروف، لایه‌ای صاف که سر استخوان‌ها را می‌پوشاند، با سال‌ها ساییده می‌شود. نتیجه درد، سفتی صبح‌ها و ورم گاه‌به‌گاه است. در منابع آمده که آرتروز درمان قطعی ندارد، ولی لزوماً با گذشت زمان بدتر نمی‌شود.
- پارگی مینیسک. مینیسک پد غضروفی ضربه‌گیر بین استخوان ران و ساق است. پارگی آن ممکن است درد، قفل شدن و ورم بدهد.
- آسیب رباط. بعد از پیچش یا ضربه، زانو شل یا ناپایدار می‌شود.
- مشکل کشکک و عضلات. گاهی ضعف عضله یا فشار نادرست باعث درد جلوی زانو می‌شود.
علت درد را پزشک با معاینه و گاهی تصویربرداری مشخص می‌کند. بدون تشخیص نمی‌شود دربارهٔ عمل نظر داد.
پیش از عمل چه می‌شود کرد؟
برای بسیاری از بیماران، به‌خصوص آرتروز، اول از درمان‌های بدون جراحی شروع می‌کنند. در منابع این‌ها آمده است:
- ورزش. یکی از مهم‌ترین درمان‌های آرتروز است. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری و تقویت عضلات ران. ورزش اشتباه یا زیاد ممکن است مفصل را اذیت کند، پس بهتر است فیزیوتراپ برنامه بنویسد.
- کم کردن وزن. اگر وزن زیاد است، کاهش آن فشار را از روی زانو برمی‌دارد.
- وسایل کمکی. عصا، کفی و کفش مناسب، گاهی زانوبند.
- دارو. برای کنترل درد، با نظر پزشک. نوع و مقدار را پزشک تعیین می‌کند.
- تزریق داخل مفصل. بعضی تزریق‌ها درد را برای هفته‌ها تا ماه‌ها کم می‌کنند. معمولاً وقتی مطرح می‌شود که بقیه کافی نبوده است.
- گرما و سرما برای تسکین موقت.
جراحی هم فقط تعویض مفصل نیست. بسته به مشکل، پزشک ممکن است جراحی‌های کوچک‌تر مثل آرتروسکوپی (کار با دوربین داخل مفصل) یا اصلاح راستای استخوان را مطرح کند. این‌ها برای همه مناسب نیستند و تصمیم‌شان با پزشک است.
چه موقع پزشک به عمل فکر می‌کند؟
معمولاً وقتی چند چیز با هم جمع شود:
- درد یا سفتی شدید که راه رفتن، پله، بلند شدن از صندلی یا خواب را بسته است
- درد در استراحت یا شب‌ها
- ورم دائمی که با استراحت و درمان خوب نمی‌شود
- کج شدن زانو
- بی‌اثر ماندن درمان‌های بدون جراحی
در منابع تأکید شده که برای عمل سن یا وزن مشخصی در نظر گرفته نمی‌شود و تصمیم بر پایهٔ درد و ناتوانی است. اگر مینیسک پاره یا رباط آسیب‌دیده باشد، ملاک‌ها فرق می‌کند: مثلاً قفل شدن زانو یا سست شدن آن بیشتر به سمت عمل می‌برد.
سؤال‌هایی که از پزشک بپرسید
- مشکل من دقیقاً چیست؟
- اگر عمل نکنم چه می‌شود؟ آیا خطری مفصل را تهدید می‌کند، یا فقط درد و ناتوانی است؟
- درمان‌های بدون جراحی چقدر وقت می‌گیرند تا نتیجه ببینم؟
- اگر عمل کنم، چه انتظاری از نتیجه باید داشته باشم و چه خطرهایی دارد؟
- بهبودی من چه مدت طول می‌کشد و در خانه چه کمکی لازم دارم؟
جمع‌بندی
زانودرد به‌تنهایی دلیل عمل نیست. اول علت درد را بشناسید، درمان‌های بدون جراحی را با پزشک و فیزیوتراپ جدی امتحان کنید و اگر کافی نبود، دربارهٔ عمل صحبت کنید. اینکه شما نیاز به عمل دارید یا نه، فقط بعد از معاینه معلوم می‌شود. دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.